
મૂકં કરોતિ વાચાલં પંગું લંઘયતે ગિરિમ્
યત્-કૃપા તમ્ અહં વંદે શ્રી-ગુરું દિન તારિણમ્
પરમાનંદ-માધવં શ્રી ચૈતન્ય ઈશ્વરમ્
હરિઃ ઓમ તત્ સત્
જયપતાકા સ્વામી: હું અને બંગાળી બંનેમાં બોલીશ. સવારે વર્ગમાં હું ભક્તિ પ્રવૃત્તિઓ વિશે કંઈક કહેવા માગતો હતો. તેથી સામાન્ય રીતે, મેં શિષ્યો માટે કેટલીક પ્રાયોગિક સલાહ આપી. હવે હું આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિકોણ આપીશ. મેં ભક્તોને વિનંતી કરી કે તેઓ પોતાનો પ્રચાર વિસ્તારે, કેટલા નવા લોકોને તેઓ નામ જપમાં જોડશે તે માટે પ્રતિબદ્ધતા કરે. તો, હું તેના વિશે વાત કરીશ. આજે સવારે, ગૌડિય મઠના કેટલાક સભ્યો અહીં હતા. હું ખૂબ આભારી છું કે તેઓ આવ્યા. કારણ કે તેઓ આવ્યા હતા, તેથી મેં ‘એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદ’ નો ઉલ્લેખ કર્યો. કારણ કે જો હું ફક્ત પ્રભુપાદ કહું, તો તેઓ વિચારશે કે હું શ્રીલ ભક્તિસિદ્ધાંત સરસ્વતી ઠાકુર પ્રભુપાદ વિશે વાત કરી રહ્યો છું. તેથી, મેં એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદનો ઉલ્લેખ કર્યો. પરંતુ હવે જો હું શ્રીલ પ્રભુપાદ કહું તો સ્વાભાવિક રીતે તેનો અર્થ એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદ થાય છે. જો હું શ્રીલ ભક્તિસિદ્ધાંત સરસ્વતી ઠાકુર પ્રભુપાદ વિશે બોલવા માગું તો હું તેમનું નામ લઈશ.
ભાવ અથવા રતિ સુધી પહોંચવા માટે આઠ ચરણ છે. પ્રથમ ચરણ છે શ્રદ્ધા, વિશ્વાસ. કેટલાક લોકો જાણે છે કે અહીં મોટો પંડાલ છે, તેઓ આવવાથી ડરે છે, અને એ કે અહીં શિષ્યો વચ્ચે ચર્ચા થશે. હું કહી રહ્યો હતો કે તમે કંઈક એવું કરો કે નવા આવનારાઓ પણ હરે કૃષ્ણ મહામંત્રનો જપ અને ભક્તિમય સેવા સ્વીકારી લે. આ કંઈક એવું છે જે તમે કરી શકો છો. હું આ કરી શકતો નથી! કદાચ જો મોટો પંડાલ કાર્યક્રમ હોય, તો હું પ્રવચન આપીશ! પરંતુ કોઈ ને કોઈ રીતે લોકો પોતાની શ્રદ્ધા વિકસાવે છે. અને પછી તેઓ ભક્તો સાથે સંગ કરવાનું પસંદ કરે છે, તેઓ નિયમિત સત્સંગમાં જાય છે. આ બીજું એક ચરણ છે જેમાં તમે સક્રિય બની શકો છો. પરંતુ આ એ પર આધારિત છે કે તમે નવા આવનારાઓ સાથે કેવી રીતે સંબંધ બાંધો છો – પ્રેમ અને મિત્રતા સાથે, તેમની સાથે તે રીતે વર્તો. જેથી તેઓ વિચારે કે ભક્તો ખૂબ સારા છે! – મને તેમના સાથે સંગ કરવું ગમશે. આપણે ગોષ્ઠ્યાનંદી છીએ, આપણે વધુ ભક્તો બનાવવા માંગીએ છીએ. જો લોકો ભક્તો સાથે સંગ કરવા માંગે, તો આપણે તેમને દૂર મોકલવા માંગતા નથી– નહીં, મારે તારી સાથે વાત કરવી નથી! મારે મારું ભજન કરવું છે! આપણે એવું કરવું નથી માંગતા. જો કોઈ આવે, તો એ આપણું સદભાગ્ય છે, આપણે તેમને પ્રેમ આપીશું. આ રીતે જો લોકોને ભક્તોનો સંગ મળશે, તો તેમને તે ગમશે અને તેઓ વધુ ને વધુ ભક્તો સાથે સંગ કરવા અને પવિત્ર નામોનો જપ કરવા માંગશે.
તો પછી આગળનું સ્તર છે ભજન-ક્રિયા. આ બીજું એક ક્ષેત્ર છે જ્યાં તમે ખૂબ સક્રિય બનીને ભક્તોને જપ કરવા અને સાધન-ભક્તિનો અભ્યાસ કરવા પ્રોત્સાહિત કરી શકો છો. કદાચ મંદિર અધ્યક્ષો, નામ-હટ્ટ નેતાઓ અને અન્ય લોકો ભક્તોને ભજન-ક્રિયા કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે. સામાન્ય રીતે, ભજન-ક્રિયા પ્રક્રિયાના અંતે તેઓ દીક્ષા લે છે. આ રીતે જો તેઓ દીક્ષા લે છે, તો તેઓ ૧૬ માળા જપ કરવાનો અને ચાર નિયમોનું પાલન કરવાનો સંકલ્પ લે છે, જે આપણને આગળના સ્તર અનર્થ-નિવૃત્તિ તરફ લઈ જાય છે.
વિવિધ પ્રકારની ખરાબ આદતો અને કેટલાક અનર્થો હોઈ શકે છે, અનિચ્છનીય ઇચ્છાઓ કે મને આમાંથી કોઈ લાભ, કોઈ ભૌતિક ફાયદો મળે. હું સન્માન ઈચ્છું છું, લોકો મને સન્માન આપે, હું મહાન છું! તે વ્યક્તિ પાસે પદ કેમ છે, એ પદ મને હોવું જોઈએ! આ રીતે વિચારવું યોગ્ય નથી. અને આપણને આ પ્રકારના હૃદય અથવા માનસિકતાને શુદ્ધ કરવાની જરૂર છે. મારે સમયના કારણે ટૂંકમાં બોલવું પડશે. જો હું આ સમજાવું તો આખો દિવસ લાગી જાય!
ખેર, ચાર ચરણ થયા, હવે આપણે આગળ વધીએ. તમે આ બધું સાંભળો અને વિચારો કે તમે કયા ચરણમાં છો. ઘણા લોકો વિચારે છે કે મેં દીક્ષા લીધી, મારું કામ પૂરું થયું! પરંતુ હકીકતમાં, દીક્ષા ફક્ત આધ્યાત્મિક જન્મ છે અને આપણે ઘણું કરવાનું છે!
તો જ્યારે આપણે મોટા ભાગના અનર્થોથી મુક્ત થઈએ છીએ, ત્યારે આપણે નિષ્ઠા નામના સ્તરે પહોંચીએ છીએ. અને એકવાર આપણે નિષ્ઠાના સ્તરે પહોંચીએ, ત્યારે વ્યક્તિ ખૂબ સારી રીતે જપ કરી શકે છે અને પોતાની સેવાઓ ખૂબ સારી રીતે કરી શકે છે. ક્યારેક, કોઈને પારલૌકિક અથવા આધ્યાત્મિક આનંદનો અનુભવ પણ થઈ શકે છે. તેઓ દરેક સ્તરે વધુ ને વધુ શાંતિ અનુભવ કરે છે. જ્યારે તેઓ આગળના સ્તરે પહોંચે છે, ત્યારે આધ્યાત્મિક જીવનમાં રસ નિયમિત થઈ જાય છે. તેમણે ખરેખર આગળના સ્તરનું નામ કહ્યું છે.
તેનું નામ છે રૂચિ સ્તર. અને આ સ્તરે વ્યક્તિને પવિત્ર નામનો જપ કરવા, કૃષ્ણની સેવા કરવા માટે સ્વાદ મળે છે. જો તમને હંમેશા આનંદનો અનુભવ થતો નથી, તો તેનો અર્થ છે કે તમે હજુ રૂચિ સ્તરે પહોંચ્યા નથી.
પછી આગળનું સ્તર એ છે કે તમે આધ્યાત્મિક આનંદમાં આસક્ત થાઓ છો. તેને આસક્તિ સ્તર કહેવામાં આવે છે. તમને બધાને યાદ રાખવું સરળ છે કારણ કે આ પહેલાથી જ બંગાળીમાં છે, આસક્તિ, એટલે કે લગાવ. હું કેટલાક ઉદાહરણ આપી શકતો હતો પરંતુ સમય ઓછો છે.
જ્યારે કોઈ થોડો સમય આસક્તિ સ્તરે રહે છે, ત્યારે થોડા સમય પછી તે ભાવ અથવા રતિ સ્તરે પહોંચે છે. આ સ્તરે વ્યક્તિ એક પ્રકારના પરમાનંદની અનુભૂતિ કરે છે, જ્યારે તે અષ્ટ-સાત્ત્વિક-ભાવનો અનુભવ કરે છે. હવે, તમે આ સ્તરે સ્વાભાવિક રીતે સાધન-ભક્તિનો અભ્યાસ કરીને પહોંચી શકો છો.
આગળનું સ્તર છે પ્રેમ. પ્રેમના આઠ સ્તરો છે, જેને સમજાવવા માટે અહીં મારી પાસે સમય નથી. હવે, તે પ્રેમ મેળવવા માટે તમને ગૌર નિતાઈ અથવા રાધા કૃષ્ણની વિશેષ કૃપાની જરૂર છે. દરેક સ્તરે માયા તમને પરખે છે, એ જોવા માટે કે તમે ખરેખર કેટલા નિષ્ઠાવાન છો! આહ! ભરત મહારાજ, જેમના નામ પરથી આખું બ્રહ્માંડ, આપણો દેશ ભારત કહેવાય છે, તેઓ આખી પૃથ્વીના સમ્રાટ હતા. આપણે તેની કલ્પના પણ કરી શકતા નથી! આખી પૃથ્વીના એક સમ્રાટ. પરંતુ તેમણે બધું એવું ત્યાગી દીધું જેમ કોઈ વ્યક્તિ પોતાનું મૂત્ર-મળ ત્યાગે અને જંગલમાં જઈ ધ્યાનનો અભ્યાસ કર્યો. તેઓ ભાવ સ્તરે પહોંચી ગયા. તેઓ કૃષ્ણના નામનો જપ કરતા હતા અને રડતા હતા. પરંતુ, માયાએ તેમને હરણ મોકલીને પરીક્ષા લીધી અને તેઓ હરણ પ્રત્યે આસક્ત થઈ ગયા. અને જ્યારે તેઓ મરી રહ્યા હતા, હરણ તેમનું મુખ ચાટી રહ્યું હતું, અને તેઓ વિચારી રહ્યા હતા કે મારા પ્રિય હરણની સંભાળ કોણ રાખશે! તેથી જ્યારે તેમણે શરીર છોડ્યું, ત્યારે તેઓ કૃષ્ણ ભાવનામાં નહોતા પરંતુ હરણ ભાવનામાં હતા! અને પછીના જન્મમાં તેઓ હરણ બન્યા. પરંતુ તેમને યાદ હતું કે તેમના અગાઉના જીવનમાં તેઓ સમ્રાટ હતા. આગળના જન્મમાં તેઓ જડ ભરત બન્યા. અને તેઓ ખૂબ સાવચેત હતા, તેઓ ફરી માયામાં ફસાવા માગતા નહોતા! મેં આ ઉદાહરણ તમને એ બતાવવા માટે આપ્યું કે દરેક સ્તરે માયા તમને પરખવાનો પ્રયાસ કરે છે. તેથી હું કહી રહ્યો છું, તમે ભક્તિ-યોગી અને યોગિનીઓ છો અને તમે માયા સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું છે. તે પણ કૃષ્ણની ભક્ત છે, તે દુર્ગા દેવી છે, તે આપણને ભૌતિક જગતમાં ત્યાં સુધી રાખવા માગે છે જ્યાં સુધી આપણે યોગ્ય ન થઈએ. કોણ કૃષ્ણની સેવા કરવા માગે છે? તમારી પરીક્ષા માયા દ્વારા લેવામાં આવશે!
ખેર, મારે મારો વર્ગ અહીં સમાપ્ત કરવો છે. હું આ વ્યાસ-પૂજા પંડાલ, ઉજવણી, બધું માટે સ્વયંસેવકોનો આભાર માનું છું! તેમજ, મને ખબર નથી કે તમે આજે સવારે શ્રી રાધા માધવ અષ્ટ-સખી, પંચ-તત્વ, પ્રહ્લાદ નૃસિંહદેવના વિગ્રહોના વસ્ત્રો જોયા છે કે નહીં. અમે અર્ચાવિગ્રહના વસ્ત્રોના પ્રાયોજકોનો આભાર માનવા માગીએ છીએ. અમે વસ્ત્રોના ડિઝાઇનરો અને બનાવનારાઓનો આભાર માનવા માગીએ છીએ. આ વસ્ત્રનો વિષય વિશાખાના કુન્જ પર આધારિત છે. પહેલા તેમણે મને લલિતાનું કુન્જ કહ્યું હતું, હવે તેઓ કહે છે કે આ વિશાખાનું કુન્જ છે. ખેર, વસ્ત્ર પર ચંપા ફૂલો અને ભમરા છે. સુંદર! સુંદર! તો હું અહીં સફારી કાર્યક્રમ જોવા માટે આવ્યો છું. હવે તેઓ કહે છે કે મારા માટે કોઈ ખાસ ટીવી કે કંઈક છે. મેં તમને સવારે મધ્ય પૂર્વના ભક્તો માટે પ્રાર્થના કરવા કહ્યું હતું કે તેઓ આ પરિસ્થિતિમાં શાંતિમાં રહી શકે. શું તમે એવું કર્યું? આભાર! આભાર!
હરે કૃષ્ણ, હરે કૃષ્ણ, કૃષ્ણ કૃષ્ણ, હરે હરે/
હરે રામ, હરે રામ, રામ રામ, હરે હરે!
શ્રી શ્રીમદ્ જયપતાકા સ્વામી મહારાજ
૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬
શ્રીધામ માયાપુર, ભારત
લિપ્યંતરણ: જયરાસેશ્વરી દેવી દાસી
જેપીએસ આર્કાઈવ્ઝ લિંક: https://jayapatakaswamiarchives.net/20260329VP2.html